O grupo tamén se adestra: cohesión e liderado no equipo

Xuntar quince xogadores non fai un equipo. Como pasa un grupo polas súas fases durante a tempada, que roles e normas o manteñen unido, que estilo de adestrador funciona con xoves e que facer cos líderes que non levan brazalete.

Linkalde · 2026-10-27

Todos os adestradores viron un equipo con menos calidade gañar a outro que, sobre o papel, era mellor. Case sempre a diferenza está en como funciona o grupo. Nos cursos de dirección de equipos repítese unha idea: un conxunto de xogadores non forma un equipo. O equipo hai que construílo, e iso tamén é traballo do adestrador, igual que a técnica ou a táctica.

A psicoloxía do deporte chámalle a isto cohesión. Carron defíneo como a tendencia do grupo a manterse xunto e unido mentres persegue os seus obxectivos. Ten dúas caras que convén distinguir, porque se traballan de forma distinta:

As dúas importan, pero non son o mesmo. Un grupo de amigos pode xogar mal xunto e un equipo eficaz non necesita que todos sexan amigos. En fútbol base convén coidar as dúas, porque moitos nenos seguen xogando ao fútbol polos seus amigos do equipo.

As fases dun equipo durante a tempada

Un equipo non nace feito: pasa por fases que se repiten cada tempada, sobre todo se hai xogadores novos. Saber en cal estás axuda a entender o que pasa e a non alarmarse antes de tempo.

A fase de conflito non é un fracaso, é parte do proceso. É mellor que os problemas saian en outubro e se resolvan, que deixalos medrar ata a segunda volta.

Roles e normas

O que mantén unido un grupo é a súa estrutura: os papeis que ten cada un e as normas que todos respectan. Para que funcione, o adestrador busca catro cousas:

• Claridade do rol: que cada xogador saiba que se espera del, tamén o que sae desde o banco.
• Aceptación do rol: que o asuma e se comprometa con el, aínda que non sexa o que máis lle gusta.
• Normas positivas: poucas, claras e pensadas para que o grupo funcione, non só para castigar.
• Participación: que os xogadores poidan opinar sobre o que lles afecta.

Na práctica, na primeira semana pódense acordar cos xogadores as normas do equipo: puntualidade, material, como se lle fala ao compañeiro que falla, que se fai ao acabar o partido. Con nenos pequenos abondan tres ou catro normas escritas nun cartel; con xuvenís pode ser un pequeno regulamento que redacten eles mesmos.

Os líderes que non levan brazalete

Carrascosa distingue entre líderes formais e informais. Os formais son os que se nomean: o adestrador, os seus axudantes e os capitáns. Os informais saen sós do grupo: son xogadores cuxa opinión pesa moito entre os seus compañeiros, aínda que ninguén lles dese ese papel. O problema aparece cando non coinciden e o líder informal non rema na mesma dirección que o corpo técnico.

• Identifica pronto quen inflúe de verdade: a quen miran os demais cando hai que decidir algo.
• Fala con eles a miúdo. Son o teu mellor termómetro do que pasa no vestiario e poden axudarte a cambialo.
• En fútbol base, rota a capitanía. Así máis nenos aprenden a responsabilizarse e o brazalete non se converte nun privilexio do mellor.
• Vixía os grupiños: os que xogan máis e os que xogan menos, os novos e os de sempre, os do mesmo colexio. Mesturalos en parellas, grupos e viaxes é a forma máis sinxela de evitalos.

Que estilo de adestrador funciona

Adoitan describirse tres estilos segundo canto deixa decidir o adestrador. O autoritario manda moito, confía pouco e motiva sobre todo con castigos. O participativo escoita, decide el, pero implica os xogadores e usa sobre todo o reforzo. O permisivo deixa case todo en mans do grupo. Todos os adestradores usan algún nun momento dado, pero con xoves o participativo é a base.

Cando se lles pregunta aos deportistas que esperan do seu adestrador, aparecen sempre as mesmas cousas:

• Que fale pouco: o indispensable, claro e no momento xusto.
• Sentido do humor.
• Trato individual: que coñeza a cada un e non só o equipo.
• Competencia técnica: que saiba de fútbol.
• Control do grupo: que as normas se cumpran, tamén para os mellores.

Non hai un estilo único que funcione sempre. O liderado eficaz depende de catro cousas á vez: as calidades do adestrador, o seu estilo, as características dos xogadores (idade, experiencia, motivación) e a situación. Un benxamín necesita un adestrador máis próximo e directivo; un xuvenil necesita máis participación nas decisións.

Cando o grupo rende menos do que pode

Un equipo pode perder forza de dous xeitos. Por perda de motivación: algúns xogadores non dan todo porque cren que fagan o que fagan non cambiará o seu papel, ou porque pensan que son outros (os que máis xogan) os que teñen que esforzarse. Ou por falta de coordinación: cada un tira cara a un lado e o esforzo pérdese.

1. Explica o efecto que ten a conduta de cada un no equipo: chegar tarde, non volver defender ou non axudar ao compañeiro.
2. Dálle a cada xogador información sobre a súa achega, con vídeo ou con datos sinxelos se os tes.
3. Detecta cando aparece a desmotivación: moitas veces é cansazo por unha mala dosificación dos adestramentos ou dos minutos.
4. Trátao en grupo e tamén a soas. Unha charla de vestiario ben plantexada axuda, pero a conversa individual chega onde a charla non chega.
5. Fíxate sobre todo no que sae ben: un ambiente positivo une máis que a bronca.

Para traballalo no campo serven os xogos nos que o resultado depende de todos: goles que só valen se participa todo o equipo, rescates de compañeiros atrapados, reveznos e rondos nos que hai que falar para non perder o balón.