Crecemento e maduración: por que dous nenos da mesma idade non rinden igual

Dous xogadores nados o mesmo ano poden estar a anos de distancia no seu desenvolvemento. Que pasa co estirón, que capacidades convén adestrar en cada idade e como non equivocarse ao xulgar o talento.

Linkalde · 2026-10-19

En calquera equipo infantil hai un xogador que parece un xuvenil e outro que parece un alevín. Os dous teñen o mesmo ano na ficha, pero non a mesma idade biolóxica. Carlos Borzi cuantifícao no seu libro de fútbol infantil: entre a idade do carné e a idade biolóxica pode haber diferenzas de ata 6 anos. E esa diferenza explica moitas das distancias de rendemento entre nenos da mesma idade.

Para o adestrador isto ten dúas consecuencias. A primeira, que non se pode tratar a todos igual: o mesmo exercicio de forza ou de resistencia é suave para un e excesivo para outro. A segunda, que o que hoxe gaña todos os duelos non é necesariamente o que máis talento ten, e o que hoxe os perde non é necesariamente o que menos.

As etapas do crecemento

Os manuais da FIFA describen dous «picos» de crecemento: o primeiro na infancia e o segundo na puberdade. Entre os dous queda o que chaman a idade de ouro da aprendizaxe, dos 9-10 aos 13-14 anos, o mellor momento para a técnica, a táctica básica e a coordinación.

As rapazas adoitan chegar antes a cada etapa que os rapaces. Borzi sitúa a entrada na puberdade cara aos 12 anos nas nenas e aos 14 nos nenos, e a FIFA adianta para elas as mellores idades para a velocidade (13-14 anos) e a forza.

O estirón: máis alto, máis torpe

O segundo pico de crecemento cambia o xogador en poucos meses. Segundo Borzi, a talla, a lonxitude de pernas e brazos e o peso aumentan tanto que os rapaces se volven máis lentos, máis débiles e máis torpes durante un tempo. A aprendizaxe técnica frénase e ás veces estáncase. Á vez, a forza e a resistencia suben moito, e iso entusiásmaos.

• Paciencia coa técnica. O xogador que controlaba á perfección e agora non lle sae nada non empeorou: o seu corpo cambiou de medidas. Hai que seguir adestrando técnica e coordinación aínda que o progreso non se vexa.
• Coordinación e flexibilidade. A FIFA recoméndaas xusto nesta fase para os rapaces que creceron moi rápido e teñen desequilibrios entre músculos e articulacións.
• Coidado coas cargas. Entre os 12 e os 15 anos o aparello locomotor aínda é fráxil. Nada de pesos: o fortalecemento faise co propio corpo, centrado en abdominais e costas.
• Xogos antes que esforzos longos. Nesta etapa adoitan rexeitar as tarefas intensas que non lles gustan, pero seguen enganchados ao xogo.

Que capacidade adestrar e cando

Cada capacidade física ten os seus mellores anos para adestrarse. O manual de fútbol xuvenil da FIFA resúmeos así para os rapaces (nas rapazas adiántanse):

Algúns matices do gráfico: a flexibilidade ten o seu mellor momento entre os 12 e os 14 anos; a velocidade ten unha segunda xanela dos 13 aos 15-16 anos; a coordinación é óptima ata os 12; a forza co propio peso céntrase no tronco, e a forza específica comeza con cargas lixeiras, entre 12 e 20 meses despois do pico de crecemento.

Dúas ideas para levalo ao campo. A primeira, que cos pequenos a velocidade e a coordinación van en todas as sesións, case sempre con balón: a FIFA pide que cada adestramento de xoves teña algún elemento de velocidade. A segunda, que o traballo físico «puro» chega tarde: ata os 15-16 anos o físico métese dentro dos exercicios con balón, e a preparación física planificada é cousa da etapa de 16 a 18 anos.

A resistencia nos nenos

Antes dos 10 anos, o adestramento de resistencia non aumenta nin o tamaño do corazón nin o consumo de osíxeno, segundo os estudos que recolle Borzi. O neno mellora porque corre mellor e aproveita mellor o osíxeno, non porque cambie o seu motor. Por iso na infancia non teñen sentido os esforzos anaerobios (series curtas e moi intensas ata acabar esgotado): o corpo do neno aínda non está preparado para eles.

Non confundir madurar antes con ter máis talento

O xogador que madura pronto gaña os duelos por forza e velocidade sen necesidade de técnica nin de ler o xogo. Se o adestrador lle dá todos os minutos e aparta o que aínda é pequeno, pode perder aos dous: ao primeiro porque non aprende a resolver doutra forma, e ao segundo porque se aburre e o deixa antes de medrar. A FIFA insiste en respectar a idade, os picos de crecemento, o ritmo de aprendizaxe e o potencial de cada un.

1. Fíxate en como xoga, non só no que gaña: orientación do control, decisións, perfil, comunicación.
2. Reparte minutos. O que madura tarde necesita partidos para non quedar atrás.
3. Pon retos ao que madura pronto: menos toques, xogar contra maiores, posicións onde non lle abonde o físico.
4. Fai grupos por nivel cando o exercicio o pida, non sempre por ano de nacemento.
5. Fala coas familias: explicarlles que o estirón chegará, ou que o seu fillo vai por diante só polo momento, evita moitas frustracións.